De vroege geschiedenis

De kerkelijke geschiedenis van Benthuizen is best roerig. Nadat de Geuzen in 1574 de dijk op de Zegwaardseweg doorgestoken hadden worden Zoetermeer en Benthuizen krachtdadig bekeerd. Andere dorpen, bijvoorbeeld Zuidbuurt, blijven katholiek, wat resulteerde in de kerkenpaden en soms een schuilkerk.

Na de Napoleontische tijd wordt de Nederlandse Hervormde kerk de staatskerk en de koning het hoofd van de kerk. Om de eenheid te bewaren wordt ook de vrijzinnigheid in de kerk toegestaan. Er zijn dan drie hoofdstromen in de NH kerk: Gereformeerde Bond, Confessionelen en Vrijzinnigen.
De eerste opstand tegen de vrijzinnigheid komt uit Ulrum in Groningen. Ds De Cock treedt met twee ouderlingen in 1834 uit de kerk. Die stap krijgt de naam “Afscheiding” naar de akte die opgesteld werd. (Een van die ouderlingen droeg de naam Medema en was een verre voorvader, hij werd eerst wegens opstandig gedrag in het gevang gesmeten en later op singuliere gaven predikant).
Weinigen weten dat de akte inhield afscheiding en wederkering, wederkering als de NH kerk zich zou afkeren van de vrijzinnigheid. Ik heb me laten vertellen dat bijna 125 jaar later de generale synode een aantal besluiten neemt waardoor aan de voorwaarden voor wederkering in de akte van 1834 voldaan is. Dan duurt het nog 50 jaar voordat het werkelijkheid wordt: de PKN.
Maar eerst twee eeuwen terug. In 1839 windt Ds Ledeboer in Benthuizen zich erg op en gooit het gezangenboek evenals andere documenten van de kansel. Ergens in Benthuizen worden ze begraven. Dit wordt de start van de Gereformeerde Gemeente. Later vinden hier nog allerlei afscheidingen van deze groep plaats. Een van die afscheidingen was zo’n 20 jaar geleden in Benthuizen waaruit de kerk in de Julianastraat ontstond (Oud Gereformeerde gemeente?).
In het midden van de tachtiger jaren van de 19e eeuw vindt de Doleantie plaats onder leiding van de beroemde Abraham Kuyper. Behalve dominee is hij ook kerkleider en politicus. Hij schrijft diverse boeken en zijn ideeën over Joden, Engelsen (fel anti i.v.m. de Boerenoorlog in Zuid- Afrika) en pro Duits, (vandaar dat de Duitse keizer naar Nederland komt), zijn nu niet meer te verteren. De beweging onder leiding van Abraham Kuyper verbindt zich tien jaar later met de afscheiding uit 1834. Een deel is het er niet mee eens en naast de Gereformeerde kerken van Nederland, ontstaat ook de Christelijk Gereformeerde kerk. Iedere Gereformeerde kerk is zelfstandig, de kerk wordt van onderop bestuurd.
Na 25 jaar komt er weer onrust, een klein aantal gelovigen windt zich op over het scheppingsverhaal en het paradijs. Die worden uit de Gereformeerde kerk gezet en keren na enkele jaren terug naar de Hervormde kerk. Hadden ze maar geluisterd naar de wijze woorden van ds Steenstra: in de Bijbel gaat het om de betekenis van de verhalen, niet of de slang al of niet gesproken heeft.
Weer 25 jaar later, het is dan 1944, maakt Schilder, een hoogleraar theologie, problemen over de veronderstelde wedergeboorte. Het onderwerp komt voor in artikel 31 van de geloofsbelijdenis. Ik heb redelijk lang onderwijs gevolgd en volkstammen aan beide zijden die meenden dat zij gelijk hadden hebben het probleem aan mij uitgelegd, ik heb het nooit begrepen.

Dan weer 10 jaar later neemt de Hervormde synode de hiervoor genoemde besluiten, het duurt dan nog 15 jaar tot een groep Hervormde en Gereformeerde theologen het initiatief nemen om samen te gaan praten over eenwording. Als het dan eindelijk tot de PKN komt zijn nog twee van die theologen in leven; een heeft zich losgemaakt van de kerk, de andere is de meesten van ons wel bekend, ds T. Poot.

Onze kerk in Benthuizen

Halverwege de zestiger jaren begint de Gereformeerde kerk van Zoetermeer, die dan nog maar een wijk kent, eens in de maand een kerkdienst in Benthuizen. Er is ook een instroom van confessioneel hervormden die hoopten zich bij de Hervormde gemeente aan te kunnen sluiten. Degenen die dat overleg voerden hebben nog altijd een vieze smaak in de mond. Het duurde enkele jaren voordat de groep hervormden kon perforeren naar de confessionele Hervormde wijk in Zoetermeer, in 1969 wordt de akte opgesteld. Vanaf 1970 zijn we eigenlijk samen op weg (SOW). Op hoger kerkelijk niveau krijgt de SOW- gedachte langzamerhand gestalte, ik wil niet zeggen dat we daar lak aan hadden maar we zijn die jaren al gewoon samen kerk geweest.

De Gereformeerde kerk van Zoetermeer wordt gesplitst in wijken en Benthuizen wordt een zelfstandige wijk. Voor de hervormden ligt dat wat lastiger. Er zijn twee wijken in Zoetermeer, de Confessionele wijk 1 en de Gereformeerde Bond wijk 2. Maar ook daar wordt uiteindelijk een modus voor gevonden en wordt het Hervormd - Gereformeerd Overleg opgericht: HGO. Dat functioneert een tiental jaren en dan krijgen we het op onze heupen en gaan de kleuterschool kopen. Daarvoor is het nodig dat we een zelfstandige kerk zijn. Bij de gereformeerden lukt dan vrij gemakkelijk en wordt in 1986 de Gereformeerde kerk van Benthuizen opgericht. Bij de hervormden malen de molens wat langzamer. Het duurt nog drie jaar voordat er een tweede hervormde wijk in Benthuizen ontstaat. Het resultaat is dat de Gereformeerde kerk de school koopt. Nog jarenlang moet Wout Hollander scheiding maken in de jaarrekening en balans tussen het gereformeerde en hervormde deel. Het gereformeerde deel wordt beoordeeld door de gemeente vergadering in Benthuizen, het hervormde deel gaat naar de classis. De invloed van de gereformeerden is dat we twintig jaar een commissie van beheer hebben, die ondergeschikt is aan de kerkenraad. De Hoeksteen wordt in en buiten rechte vertegenwoordigd door voorzitter en scriba van de kerkenraad. Als de PKN eindelijk gerealiseerd wordt komt er een club van kerkrentmeesters met veel van dezelfde bevoegdheden als de voormalige kerkvoogdij, een deel van hen is ook lid van de kerkenraad.

Eigenlijk hebben we de uitspraak van de gemeentevergadering: hoogste prioriteit: een eigen predikant en tweede prioriteit een eigen gebouw, in omgekeerde volgorde afgewerkt. Pas na twee jaar slagen we erin een predikant in deeltijd te beroepen, ds Dick van Arkel.

 Vanarkel

 

 

 

 

 

 

Hij preekt nu meestal nog een keer per jaar bij ons. Met hem als predikant hebben we een goede tijd gehad. Daarna waren we even vacant, wat onze penningmeester goed uitkwam.

Vervolgens werd ds Theo Hettema beroepen. Ook met hem hadden we een goede band en is er sprake van blijde herkenning als hij weer bij ons voorgaat. Na zes jaren en een vacante periode wordt ds Joke Mekkes beroepen. Helaas blijken wij, de gemeente, en zij, de predikant, elkaar niet te begrijpen. Ondanks verwoede pogingen komen we niet op hetzelfde spoor. Ds Mekkes gaat met vervroegd emeritaat.
(Voor ons een roerige periode maar als u dit roerig vindt moet u eens de geschiedenis van de Kerk in Stellenbosch (ZA) lezen. De eerste predikant (begin 18e eeuw) kwam daar zoveel armoe, overspel, drankgebruik en ziekte tegen dat hij er niet meer tegenop kon en een eind aan zijn leven maakte. Thans heeft Stellenbosch twee Nederduits-Gereformeerde kerken, een met 1500 zitplaatsen en drie diensten op zondagmorgen en een met 3000 zitplaatsen met vijf diensten op zondagmorgen.)
Bij ons gaat een nieuwe beroepingscommissie op stap. Het doet goed te merken dat er zoveel belangstelling is voor De Hoeksteen, maar de keus blijkt moeilijk omdat er veel goede kandidaten zijn. Uiteindelijk wordt ds Arlette Brabander- Schuytvlot voorgesteld en met grote meerderheid verkozen.
De verweesde Hoeksteen leeft op. In 1997 draait alles op rolletjes en bestaan we tien jaar.

Inmiddels hebben de katholieken in Benthuizen zich ook verenigd en hebben ze een keer per maand een mis in De Hoeksteen,ruim 400 jaar nadat de Geuzen dit gestopt hadden! De pastoor uit Hazerswoude leidt de vieringen. Ondanks het grote kruisraam mist hij een crucifix in de kerk en daarom neemt hij die trouw mee uit Hazerswoude. Als de commissie van beheer een verlanglijstje opstelt als cadeau voor het tienjarig bestaan worden er vier dingen opgezet. Twee daarvan worden gerealiseerd: de luidklok en het kruis.
Het kruis krijgen we van een katholieke opleiding voor houtbewerking in Zambia. Tot drie keer toe moest ik ze vertellen dat er geen beeltenis van de gekruisigde Jezus op moest, voor een katholiek onbegrijpelijk. (Wist U trouwens dat we diverse leden van katholieke herkomst hebben? Ik merk het verschil niet!)

Klok
De luidklok heeft iets meer voeten in de aarde, er moet eerst niet en later wel een vergunning komen. Bij het 12,5-jarig bestaan is de klok gemonteerd en heeft de gemeente het benodigde bedrag, ik meen 12000 gulden, opgebracht.
Ook bij het 25- jarig jubileum heeft De Hoeksteen wel een cadeautje verdiend. De feestcommissie is van mening dat er zowel een cadeau voor onszelf als voor een goed doel moet zijn. Dat goede doel is de aanschaf van keukengerei voor de daklozenopvang in de Pauluskerk te Rotterdam. Om in stijl te blijven wordt het cadeau voor De Hoeksteen een dak voor de keuken. Makkelijk te onthouden: een nieuw dak voor de keuken en nieuw keukengerei voor de daklozen.